fbpx

Kur do të marrë fund bota unipolare?

Kur do të marrë fund bota unipolare?

Shekulli Amerikan” po perëndon.  paktënky është konsensusi i shumicës  analistëve politikësndërkombëtarePavarësist nëse i`a atribuojnë rënien e SHBA-ve mosfunksionimit brendshëmapo rritjes  Kinës dhe fuqive  tjera  zhvillimvëzhguesit priren  bien dakord herët a vonë, “momenti unipolar” do t’i hapë rrugë një sistemi ndërkombëtar populluar nga shumë se sa njësuperfuqi.

Megjithatëështë e paqartë se si do ta mësojmë se kur bota unipolare do  ketë marrë fund. Edhesa ko do  duhet  një fuqi tjetër globale barazojë apo tejkalojë Shtetet e BashkuaraCiliështë pragu për shpalljen e unipolaritetitsi diçka  i përket  kaluarës? Shumica e përpjekjevepër t’u përgjigjur këtyre pyetjeve përfshijnë akordimin e masave ekzistuese  fuqisëkombëtareagregate.

Nga kjo pikëpamjekuptimi i rënies  SHBA- është një çështje e parashikimit  momentitcilin një konkurrente mund  tejkalojë Amerikën  terma agregate (ekonomike dheushtarake). Porbota unipolare nuk është vetëm një shumatore e buxheteve relative ushtarake.

Ajo përcaktohet gjithashtu nga një shpërndarje gjeografike e fuqisë dhe ndikimit.  dyjakëtoshkojnë dorë për dore.

Ushtria dhe ekonomiamund ta lejojnë SHBA-  mbështesë angazhimet mëdha jashtështetitpor nuk është fuqia materiale ajo  i përcakton Shtetet e Bashkuara si hegjemonike. Ajo ka rëndësi  shumë se çdo gjë tjetërështë vendosja e jashtme e fuqisë ushtarake dhepolitike Amerikës.

Lufta e Ftohtë përfundoi ose  vitin 1989 (kur represioni  Evropën Lindore nisi  lehtësohetose vitin 1991 (kur Bashkimi Sovjetik pushoi tërësisht  ekzistuari). Por çfarë e shkaktoisaktësishtfundin e bipolaritetit? A ishte tërheqja sovjetike nga Evropa Lindoreshembjapërfundimtare e Bashkimit Sovjetikshpërbërja e Paktit  Varshavësnjë ndryshim  qëndrimetdhe prioritetet e liderëve sovjetikë apo rusëapo diçka tjetër?

Sipas shkencëtarit politik Harrison Vagner bipolariteti nuk u përcaktua kurrë nga ekzistenca e dyshteteve  fuqishme  politikën botërore, as nga madhësia e arsenaleve  tyre bërthamoredheas nga numri i aleatëve  secili mund  mburrejPërkundrazi, “tipari dallues i shpërndarjespushtetit gjatë Luftës  Ftohtë”, ishte se “një shtetBashkimi Sovjetikzinte  kohë paqejenjëpozitë dominante pranë kontinentit Euroaziatiknjë pozicion    kaluarën ka qenë gjendjeta arrijër vetëm pas një serie fitoresh ushtarake”.

Me fjalë  tjerabipolariteti gjatë Luftës  Ftohtë ka qenë një kusht gjeopolitik – një betejë e vazhdueshme e zhvilluar nga blloku perëndimorpër t’u mbrojtur ndaj dominimit përgjithshëmsovjetik  disa hapësirave gjeografikeveçanërisht  Evropë dhe Azinë Lindore. Epokabipolaritetit përfundoikur transformimet e brendshme brenda Bashkimit Sovjetiknënkuptoninse Moska nuk përbënte  kërcënim për sigurinë e këtyre rajoneveFundi i bipolaritetit nukkërkonterënien e plotë  Bashkimit Sovjetikmadje as zvogëlimin e konsiderueshëm  fuqisë tij materiale.

Gjithçka  kërkohejishte një rikonfigurim i interesave dhe ndikimit një mënyrë  tillë garagjeopolitike mbi Euroazinë, u zëvendësua nga një grup i ndryshëm ndërveprimeshndërkombëtare.
Çfarë do  thotë kjo për unipolaritetin –  kaluarën tashmen dhe  ardhmen e tij parinësebipolariteti i epokës  Luftës  Ftohtë, u karakterizua nga një garë për epërsi  Evropëdhe Azinë Lindoreatëherë rezulton se unipolariteti është gjithashtu një grup rrethanashgjeopolitike.

Ai përcaktohet nga pozita e favorshme gjeostrategjike, e trashëguar nga Shtetet e Bashkuara fund  Luftës  Ftohtë një gati-hegjemoni  Evropë dhe Azinë LindoreThënë thjesht, SHBA-ja sot një pozicion gjeopolitik  ngjashëm me atë  gëzonte Bashkimi Sovjetik vitin 1945.

 Evropëaleanca e drejtuar nga SHBA-ja shtrihet nga Atlantiku  Gjirin e Finlandës dheDetin e Zi AziShtetet e Bashkuara krenohen me një varg aleancash dhe partnerëshinformalë e rrethojnë gati tërësisht sfidantin e vet kryesore gjeopolitikKinën.

Nëse bipolaritetipërcaktohet nga një garë e vazhdueshme mbi kontrollin e kontinentitEuroaziatikmomenti unipolar diktohet nga mungesa relative e rivaliteteve gjeopolitike aktive.

Sigurishtkjo është mënyra se si u duket bota unipolare rivalëve kryesorë  Amerikës.

Për strategët  RusiKinë, Iran, Korenë e Veriut dhe gjetkësistemi ndërkombëtar i Luftës Ftohtëështë karakterizuar nga pushtimi i përhershëm i territoreve  Shtetet e Bashkuara i vunënënkontroll gjatë Luftës  Dytë Botërore dhe Luftës  Ftohtëdhe prej  cilave nuk janëlarguar endepavarësisht nga rivendosja e supozuar e paqes.

Ushtria amerikaneushtron një kontroll  fshehtë   gjitha oqeanet e botës. Liderët Moskëdhe  Pekin, zemërohen nga pozita dominante e SHBA-  Evropë dhe  Azinë e Paqësoritpor ata e dinë se përzënia e Amerikës nga Eurazianuk do  jetë një detyrë e lehtë.

Për shumicën e amerikanëvevendosja e fuqisë  saj ushtarake  SHBA-  EvropëAzidheLindjen e Mesmeështë tërësisht e justifikueshme  emër  sigurisë ndërkombëtaresidheinteresit kombëtar.

Por për kundërshtarët e huaj, “Pax Americana”, është një shpërndarje e padrejtë dhe e patolerueshme e fuqisë dhe ndikimit. Ai është një konfiguracion gjeopolitik vjen nga njëllojaksidenti historik duhet  përmbyset  favor  diçkaje   drejtë dhe  qëndrueshme.

Ashtu siç përfundoi bipolariteti kur Bashkimi Sovjetiktërhoqi forcat e tij nga Evropa Lindoredhepushoi  ushtruari një prani  rëndësishme ushtarake  Azinë Lindoreedhe bota unipolaredo marrë fund kur ushtria amerikane  mos jetë  dominuese përgjatë dy krahëve kritikëEuroazisëGadishullit Evropiandhe shtetet detare  Azisë Lindore.

Dhe kjo mund  ndodhë  2 mënyra.  pariështë e mundur  një konkurrentndërkombëtar(ose grup sfidantësh mund  përzërë Shtetet e Bashkuara nga EvropaAzia osenga  dyja.Për shembullkjo mund  ndodhë nëse Rusia do  provokojë një luftë tokësore Europëdo  ekspozonte  si premtime boshe angazhimet e SHBA ndaj aleatëve  saj EvropënLindore.

Nga ana tjetër, Kina mund  joshë aleatët e Shteteve  Bashkuara  Azinë Lindoreose arritit’idetyrojë fqinjët e saj  braktisin arkitekturën rajonale amerikane  sigurisë rajonale. Njëmundësitjetër është një aleancë e euro-aziatike do ta bënte strategikisht  papërshtatshmepër Shtetet e Bashkuarambajtjen e një pranie  madhe ushtarake jashtë shtetit.

Sidoqoftëbota e sotme unipolare do  përfundojë vetëm kur Shtetet e Bashkuarahumbasinstatusin e tyre gati hegjemonik  Evropë ose  Azinë Lindore. Do  duhet përmbysenrrethanat gjeopolitike  terrenDhe presioni nga konkurrentët e huajështë vetëm njënga rrugët kjo mund  ndodhë.

Shënim: Peter Harris, është asistent profesor i shkencave politike  Universitetin ShtetërorKolorados, SHBA.